MECHANIZMY OBRONNE

Kinga Kocjan

Mechanizmami obronnymi nazywamy wszelkie zabiegi, których celem jest redukcja napięcia emocjonalnego spowodowanego przez określone sytuacje lub doświadczenia. Dzięki tym zabiegom jednostka chroni się przed lękiem, poczuciem wstydu, strachu. Każdy bowiem problem, którego nie potrafimy rozwiązać lub jego rozwiązanie skutkuje porażką powoduje, że nasz umysł wypracowuje sobie specyficzne techniki radzenia. Działanie takie niestety dają krótkotrwałą ulgę i pojawiają się systematycznie w stosunku do działania bodźca prowokującego. Mechanizmy te są powszechnie stosowane przez pacjentów trafiających do psychoterapeuty. Z tego względu iż psychoterapia jest specyficzną formą pracy polegającą na docieraniu do nieświadomych obszarów umysłu to pewne fakty są celowo tłumione przez klientów w celu ochrony przed wnioskami, które nasuwają się podczas pracy. Poznanie tych mechanizmów, zrozumienie funkcjonowania i zaobserwowanie u siebie może mieć zbawienny wpływ na postępy psychoterapii. Mechanizmy obronne możemy podzielić na:


MECHANIZMY ZWIĄZANE Z UNIKANIEM DZIAŁANIA

Wyparcie- polega na usunięciu ze świadomości myśli, uczuć, wspomnień, którą przywołują bolesne skojarzenia lub budzą lęk. Wyparte myśli istnieją ciągle i są tylko czasowo spychane do nieświadomych struktur naszego umysłu tak by podczas ponownego działania bodźca pojawić się wtórnie. Przykład:

Nadmierna samokontrola- polega na kontrolowaniu swoich zachowań, emocji i myśli. To nadmierne tłumienie może skutkować wzrostem wewnętrznej presji przez co myśli tych pojawia się w rzeczywistości więcej. Przykład: osoba, która utwierdza się w przekonaniu, że nie będzie jadła słodyczy. Dzieje się tak to czasu kiedy w pewnym momencie sięga po słodycze jednakże zjada ich ogromne ilości.

Tłumienie (supresja)- w dosłownym znaczeniu oznacza wciskanie pod spód lub ukrywanie. Polega na unikaniu myśli poprzez zatrzymywanie ich poza świadomością. Przykład: Matka krzycząca na dziecko i nie zastanawiająca się nad powodami swego wzburzenia. Dzięki temu unika ona poczucia wina, że być może dziecko karane jest bez przyczyny i tym samym wyrządza mu krzywdę.

Zwlekanie- polega na tendencji do odwlekania i przekładania pewnych czynności w czasie, szczególnie gdy nie widzimy efektów naszej pracy lub obawiamy się ich. W dosłownym tłumaczeniu oznacza zwlekanie, odkładanie, odraczanie. Przykład: student zbierający się do pisania pracy magisterskiej.


MECHANIZMY ZWIĄZANE Z PRZEMIESZCZENIEM

Fiksacja- w dosłownym znaczeniu oznacza przybijać, a polega na kurczowym trzymaniu się wyuczonych mechanizmów reagowania i przystosowania. Fiksacja może dotyczyć zatrzymania się na pewnym etapie rozwojowym w efekcie czego człowiek może przeżywać stany emocjonalne właściwe dla wieku młodszego. Przykład: dorosły mężczyzna mieszkający z rodzicami.

Kompensacja- oznacza równoważenie i polega na wynagradzaniu siebie za braki lub defekty. Przykład: wynagradzanie sobie porażek zakupami.

Przeniesienie- mechanizm szczególnie znany w psychoterapii i polegający na przenoszeniu przez klienta w kierunku psychoterapeuty uczuć, wyobrażeń jakie żywi względem swoich rodziców. Dzięki temu jednakże klient jest w stanie wydobyć w sposób świadomy wyparte dotychczas treści.

Regresja- jest powrotem do zachowania charakterystycznego dla wcześniejszego etapu rozwojowego. Przykład: powrót do dzieciństwa, odczuwanie siebie jako dziecka.

Sublimacja- dosłownie znaczy wyniosły, a polega na przesuwaniu potrzeb lub motywów z celu którego jednostka nie potrafi zrealizować na inny zastępczy obiekt. Przykład: Wstydzę się podejść do dziewczyny, więc będę siedział i pił piwo aż impreza się skończy.

Substytucja- pochodzi od słowa podstawić i polega na zastępowaniu nieosiągalnych celów łatwiejszymi do osiągnięcia. Przykład: Boję się stałego zaangażowania w związki zatem angażuje się we flirty.

Reakcja upozorowana- polega na radzeniu sobie z nieakceptowanymi impulsami przez wyrażanie przeciwstawnych im impulsów. Przykład: Pracownik nie lubi swego szefa, a prawi mu komplementy.


MECHANIZMY ZNIEKSZTAŁCANIA RZECZYWISTOŚCI

Intelektualizacja- polega na traktowaniu spraw nie osobiście lecz ogólnikowo oraz uciekaniu od rzeczywistych przykrych zdarzeń do sfery abstrakcji. Przykład: Alkoholik mówiący: przecież wszyscy piją.

Racjonalizacja- polega na uzasadnianiu i usprawiedliwianiu swoich decyzji i postaw przy jednoczesnym zatajaniu prawdziwych motywów. Możemy tutaj wyróżnić dwie odmiany: „kwaśne winogrona” gdzie unieważniamy nie osiągnięty cel lub „słodkie cytryny” gdzie uważamy, że przykre zdarzenia, których doświadczyliśmy lub doświadczamy są w rzeczywistości przyjemne. Przykład: alkoholik, który mówi: gdybym nie wypił to kolega by się na mnie obraził/ człowiek wychwalający zalety spacerowania, a któremu skradziono samochód.

Zaprzeczanie- polega na zniekształcaniu obrazu rzeczywistości i nie przyjmowaniu realnych przesłanek tak by odsunąć negatywne myśli lub uczucia. Przykład: Matka, która ślepo wierzy w niewinność syna/ Alkoholik twierdzący, że może przestać pić w każdej chwili.


MECHANIZMY ZWIĄZANE Z PRZYJMOWANIEM CUDZYCH ZACHOWAŃ

Identyfikacja- polega na tym, iż osoba upodabnia się do drugiego człowieka w taki sposób, że przejmuje jego cele, myśli i zachowania w ten sposób zatracając własne „ja”. Identyfikacja może dotyczyć utożsamiania się z agresorem czego przykładem jest noszenie ubrań Wojskowych lub broni. Innym przykładem identyfikacji jest osoba, która nie ukończyła wymarzonych studiów i usilnie pragnie by takie wykształcenie zdobyły jego dzieci.

Internalizacja- polega na włączaniu w poczet własnych poglądów, norm i wartości narzucanych przez innych.


POZOSTAŁE MECHANIZMY związane z moralnością

Porównania- porównywanie swoich złych czynów z czynami podobnymi lub z jeszcze gorszymi innych ludzi. Przykład: tłumaczenie- ja to czasami sobie wypije ale nie przepijam całej wypłaty.

Eufemizmy- polegają na nazywaniu negatywnych czynów nazwami o znaczeniu mniej negatywnym. Przykład: Idę puścić sobie dymka

Rozmycie odpowiedzialności- dzielenie się winą z innymi. Przykład: Gdybym miała mniej odpowiedzialną pracę to bym nie paliła.

Wyparcie konsekwencji- ignorowanie negatywnych konsekwencji własnych czynów

Obwinianie innych- zrzucanie odpowiedzialności na inne osoby. Przykład: koledzy mnie namówili lub praca mnie rozpiła.