TEORIA TRANSMISJI KULTUROWEJ

Kinga Kocjan

Transmisja kulturowa według encyklopedii to „transmisja dziedzictwa społecznego następnym pokoleniom” . Ze względu na aspekt biologiczny, historyczny oaz ewolucjonistyczny zaprezentuje dowody na to, iż ludzie posiadają wyjątkowe dla swojego gatunku sposoby transmisji kulturowej. Mechanizm transmisji kulturowej według Tomasello „to przekaz społeczny czy kulturowy, który zachodzi na skali czasu o wiele rzędów wielkości szybciej niż skala czasu ewolucji biologicznej. Mówiąc ogólnie, proces transmisji kulturowej jest w miarę powszechnym procesem ewolucyjnym, który pozwala indywidualnym organizmom zaoszczędzić wiele czasu i wysiłku, nie mówiąc już o ryzyku, dzięki wykorzystaniu istniejącej wiedzy i zdolności członków własnego gatunku” . Tomasello zalicza do takich praktyk z punktu widzenia biologicznego: naśladowanie śpiewu przez młode ptaki typowego dla gatunku, uczenie się przez szympansy używania narzędzi etc. W ten sposób zaobserwować możemy jak na prymitywnym szczeblu transmitowana jest kultura. To, co odróżnia człowieka od zwierząt to fakt, że potrafi połączyć swoje zasoby poznawcze, co nie istnieje u innych naczelnych i co skutkuje uczeniem się kulturowym. Uczenie to możliwe jest dzięki zdolności poznania społecznego, czyli rozumienia własnego gatunku, jako takiego oraz do uczenia się nie tylko od innych, ale również przez innych. Tomasello podkreśla, iż umiejętność uczenia się kulturowego i wszystkie procesy z tym związane są bardzo ważne z uwagi na to, iż wiernie przekazują treści kulturowe oraz przyczyniają się do procesów socjogenezy. „Człowiek ucząc się przez czy za pośrednictwem innego człowieka, utożsamia się z tą osobą i jej stanami emocjonalnymi, a czasem umysłowymi(…)” . Ewolucja kulturowa zachodzi w coraz to nowym środowisku gromadząc zbiorową mądrość grupy, do której człowiek przynależy. Dzieci jak twierdzi Tomasello mogą uczestniczyć we wspólnocie poznawczej od skończenia dziewiątego miesiąca życia. Wtedy to, bowiem pojawiają się próby zwracania uwagi na rzeczy wraz z innymi członkami grupy oraz uczenia się naśladowczego od i poprzez. Próby te wynikające ontogenetycznego przystosowania się społeczno- poznawczego umożliwiają utożsamianie się z innymi osobami. „Nowe rozumienie i nowe zdolności tworzą podstawę wejścia dziecka w świat kultury” . Efektem tego jest możliwość rozumienia przez dziecko członków swego gatunku, jako istoty intencjonalne i mentalne. Aby zrozumieć proces dziedziczenia kulturowego musimy prześledzić jak on się rozwija od najmłodszych lat naszego życia. Możemy wyróżnić dwa zachowania społeczne, które to sugerują, że człowiek jest istotą społeczną. Pierwszym zachowaniem są protokonwersacje polegające na kontakcie z opiekunem na zasadzie patrzenia na siebie lub dotykania. Druga interakcja to odtwarzanie ruchów ciała dorosłych. Dowiedziono, iż sześciotygodniowe niemowlęta potrafią tak modyfikować swoje zachowanie, aby odpowiadało ono zachowaniu dorosłego . Już sześciomiesięczne niemowlęta zaczynają po raz pierwszy dostrajać się do zachowań osób dorosłych, kierując swoją uwagę na obiekty zewnętrzne. W wieku ośmiu- dziewięciu miesięcy zaczynają rozumieć siebie, jako jednostki intencjonalne, które utożsamiają się z innymi ludźmi. Ta wyłącznie ludzka forma rozumienia społecznego wpływa na sposób wchodzenia dzieci w interakcje z dorosłymi. Rozwój człowieka, który następuje w szczególnym środowisku społecznym jest specyficzną niszą genetyczną. Wyróżniamy dwa sposoby, w jakie środowisko kulturowe reguluje kontekst poznawczy i są to: zwyczajność poznawcza oraz aktywny instruktaż dawany dzieciom przez rodziców. Dzieci uczestnicząc w danym środowisku dzięki temu nabywają określone zdolności. Osobniki danej społeczności żyją w pewien sposób, mają swój porządek dnia i życia, jedzą w odpowiedni sposób. Dzieci uczestnicząc w tych zwyczajnych rytuałach, obserwują rodziców i dostosowują się do ich porządku wykonywania określonych czynności. Taki proces możemy nazwać idąc za Tomasello „zwyczajnością” rozwoju dziecka. Również intencjonalne instruowanie stanowi potężną siłę transmisji kulturowej. Jednym z najważniejszych wymiarów kultury podkreśla Tomasello, jest sposób, w jaki dzieci są instruowane przez rodziców. W wieku dziewięciu miesięcy dziecko gotowe jest do nabywania całkowicie nowych sposobów na uczestnictwo w kulturze, co nazywane jest nauczaniem kulturowym. Dziecko zaczyna powtarzać pewne czynności wykonywane przez rodziców. Rozpoczyna to nowy etap w życiu dzieci, kiedy to przez odtwórstwo wchodzą w otaczający je świat kultury. Dzieci zaczynają uczyć się poprzez poczynania rodziców, a także od rodziców. Tak, więc współczesne dzieci wchodzą w interakcje ze środowiskiem zewnętrznym za pośrednictwem wytworów kultury. Dzieci korzystają z wzorów, wytworów materialnych i niematerialnych swoich przodków poprzez czynne uczestnictwo w kulturze, obserwacje i odtwarzanie zachowania.

__________________________________
Tomasello M, Kulturowe źródła ludzkiego poznawania, wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1999